Οι εκλογές στα χρόνια των Μνημονίων

Ο «Έρωτας στα Χρόνια της Χολέρας», είναι το γνωστό βιβλίο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές. Ένα ηλικιωμένο πια ζευγάρι, ένας άντρας και μια γυναίκα που έζησαν για μισό αιώνα στην ίδια πόλη έχοντας ο καθένας τους μια διαφορετική ζωή, ζουν ένα έρωτα που έχει αναβληθεί πολλές φορές στη νεότητά τους. Σ’ ένα ποταμόπλοιο στον Αμαζόνιο, ο ευσπλαχνικός καπετάνιος του σηκώνει τη σημαία της χολέρας και ανεβοκατεβαίνει άσκοπα το ποτάμι για να προστατέψει τον έρωτά τους απ’ την επαφή με την πραγματικότητα.

Ωραίο βιβλίο. Αφιερωμένο στην καραντίνα της προσωρινότητας, όπως και όσα συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια γύρω μας, όπου όλα μοιάζουν προσωρινά και μαζί ατέρμονα. Και νομίζω ότι το καλύτερο κομμάτι τους είναι οι εκλογές. Το πριν και το μετά, όταν κανένα πολιτικό ποσοστό δεν μοιάζει αρκετό για το σχηματισμό κυβέρνησης ή έστω μιας κυβερνητικής συμμαχίας.

Όπως συμβαίνει τώρα στην Ισπανία, που μάλλον πάει πάλι για εκλογές στα τέλη Μαΐου. Χωρίς τα ασφυκτικά χρονικά πλαίσια που έχει το ελληνικό σύστημα των διερευνητικών εντολών προς τα πλειοψηφίσαντα κόμματα για τον σχηματισμό κυβέρνησης, οι Ισπανοί διερευνούν τις πιθανότητες μήνες τώρα. Στο μεταξύ κυβερνάει το Λαϊκό Κόμμα της δεξιάς του Ραχόϊ, ξεσπούν οικονομικά σκάνδαλα, οι Ποδέμος κάνουν δημοψήφισμα μεταξύ των μελών τους και στο μεταξύ ο χρόνος περνάει.

Οπωσδήποτε καλύτερα απ’ το αν είχε σχηματιστεί κυβέρνηση. Γιατί η προσωρινότητα είναι μια μορφή ευτυχίας και ελπίδας επίσης. Η μόνη ελπίδα στον κοινοβουλευτισμό σήμερα είναι να ποντάρεις στις πιθανότητες. Σαν να παίζεις Στοίχημα ή Λόττο και να μη σε τρομάζει η αποτυχία, αφού στο τέλος-τέλος ένα παιχνίδι είναι.

Στην Ελλάδα, οι εκλογές του Ιανουαρίου και το δημοψήφισμα του Ιουλίου και οι εκλογές του Σεπτεμβρίου μέσα σ’ έναν μόλις χρόνο -το 2015-, καλλιέργησαν την πεποίθηση ότι όλα ήταν δυνατά, κάτι που μπορεί να υπάρξει μόνον στην κατάσταση της αναμονής, και επιπλέον περιλάμβαναν και προϋπέθεταν την άρνηση του συστήματος, άν όχι μέσα από την αλλαγή του τουλάχιστον όμως μέσα από την καθυστέρησή του. Γιατί κανένα μέτρο δεν μπορούσε να ληφθεί χωρίς κυβέρνηση και μπορούσες να βγάλεις έστω και για λίγο τη γλώσσα στους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς που καραδοκούσαν να βγάλουν το άχτι τους επειδή δεν τα έχουν καταφέρει ακόμη να καταργήσουν τις εκλογές. Και αυτό είναι σήμερα το μεγαλύτερο μάθημα κοινοβουλευτισμού. Οι εκλογές, αρκεί να μην προκύπτει κυβέρνηση.

Τι απομένει εξάλλου απ’ την πολιτική εκτός απ’ το παιχνίδι της; Πότε σου επιτρέπει η δημοκρατική Ευρώπη να ζήσεις λίγο ανέμελα; Μόνον πριν και αμέσως μετά τις εκλογές, γι’ αυτό και θεωρώ τους Ισπανούς τυχερούς για τη μεγαλύτερη διάρκεια της αναμονής τους.

Πολύ γουστάρω τις εκλογές στα χρόνια των μνημονίων. Το ίδιο και τη σημαία της χολέρας. Και μακάρι να σήκωνε συχνότερα τα τείχη μιας ευτυχισμένης καραντίνας γύρω μας.

Απ’ τους άπιστους Φράγκους τίποτα μη ζητάτε!

Απ’ τους άπιστους Φράγκους λευτεριά μη ζητάτε!

Εκεί ζουν ηγεμόνες, που πουλούν κι αγοράζουν.

Με δικό σας τουφέκι και σπαθί πολεμάτε.

Αυτού θάβρετ’ ελπίδα, κι ό,τι θέλουν ας τάζουν.

Ζυγός Τούρκου με Φράγκου πονηριά σαν ταιριάσουν

την ασπίδα, όσο νάναι δυνατή, θα τη σπάσουν.

(Λόρδος Μπάϋρον, «Νησιά της Ελλάδας», μετ. Αργύρης Εφταλιώτης)

Ο Λόρδος Μπάυρον. Ωραίος, έκφυλος, αιμομίχτης, ριψοκίνδυνος, επαναστάτης, ταξιδευτής. Ο μύθος της Ελληνικής Επανάστασης, ο ομώνυμος λόχος της ΕΠΟΝ, αυτός που είχε το προνόμιο να πεθάνει νέος και ν’ αφήσει τα σπλάχνα του στην ελληνική γη του Μεσολογγίου πριν οδηγηθεί βαλσαμωμένος στον πατρικό του τάφο. Βαλσαμωμένος και πια ακίνδυνος στη γη των Φράγκων…

Τους αποκαλούσαμε κουτόφραγκους τους ευρωπαίους γενικά, παρασυρμένοι από τη φαινομενική αφέλεια των κανόνων τους που σκόνταφταν μπροστά στην ευρηματικότητα της δικής μας φτώχειας και της ανάγκης μας για επιβίωση. Αλλά αυτοί με υπομονή τρωκτικού ροκάνισαν και τον πλούτο και τη φτώχεια μας. Με σύμμαχο τον Ζυγό του Τούρκου έκλεψαν και λήστεψαν και κόσμησαν τα μουσεία τους με την ομορφιά των μαρμάρων μας. Ύστερα ονόμασαν τους κανόνες τους Ευρωπαϊκή Ένωση και τώρα μας κλέβουν εκποιώντας ό,τι απέμεινε από τη δημόσια περιουσία μας. Σχεδόν διακόσια χρόνια ζωής μετράει το νεώτερο ελληνικό κράτος και πάντα με τον Τούρκο και με τον Φράγκο παλεύει, με μια μικρή μόνον μετατόπιση. Τώρα πρόκειται για τον ζυγό του Φράγκου και για την πονηριά του Τούρκου.

Όπως πρόσφατα με το ασύλληπτο κύμα της προσφυγιάς. Φράγκοι και Τούρκοι συναγωνίζονται σε διπλωματικές επιδόσεις πάνω στο ελληνικό κουφάρι.

Αν κάτι αξίζει στην ποίηση είναι η παθιασμένη αποτύπωση της αλήθειας. Το δικό μας τουφέκι και το δικό μας σπαθί δεν αποτελούν απαραίτητα κυριολεξία. Κυριολεξία είναι ο ζυγός. Από τον οποίο κάποτε και με κάποιο τρόπο πρέπει να απαλλαγούμε.

Η Ιστορία αφηγείται, δεν αποδεικνύει

Το «ευρωπαϊκό κεκτημένο», προορισμένο ουσιαστικά για τις χώρες του πυρήνα της Ε.Ε. και χωρίς κανένα απολύτως νόημα για τους λαούς της περιφέρειάς της, μοιάζει να έχει μετατραπεί σε ευρωπαϊκό φιλοδώρημα για τους πρόσφυγες, ένα φιλοδώρημα που απαιτεί συνωστισμό μπροστά σε κλειστά σύνορα και επιλεκτική δημοσιοποίηση από τα ΜΜΕ διαφόρων συγκινητικών ιστοριών με άρρωστα παιδιά και οικογένειες που παλεύουν για την επανένωσή τους. Και ανεξάρτητα από την συγκινησιακή φόρτιση και την άνοδο της ακροαματικότητας που επιδιώκουν τέτοια ρεπορτάζ, αναμφίβολα οι ανθρώπινες ιστορίες υπάρχουν και δεν εξαντλούνται ούτε στα άρρωστα παιδιά ούτε στους γονείς τους.

Το ζήτημα είναι η ίδια η ιστορία και η δυνατότητα να αντληθούν ή όχι κανόνες για τα ιστορικά φαινόμενα από μια και μόνη ιστορική στιγμή. Με το να ζούμε μεταπολεμικά κάτω από την πνευματική ηγεμονία της Αριστεράς, αναγκαστήκαμε να αντικαταστήσουμε μια ορισμένη ηθική με μια άλλη που πλεονεκτούσε επειδή διέθετε την πολιτική κουλτούρα που δεν είχε -για παράδειγμα- η θρησκευτική φιλανθρωπία. Γιατί ο ελεήμονας χριστιανός, μουσουλμάνος ή ιουδαίος, ανέμενε την ανταμοιβή του στην επόμενη ζωή, ενώ ο αριστερός προσδοκούσε έναν κόσμο ισότητας και δικαιοσύνης σ’ αυτόν εδώ τον κόσμο.

Θυμάμαι ότι στα φοιτητικά μου χρόνια ήμασταν πολιτικά αλληλέγγυοι και συμπαθούντες όλων ανεξαιρέτως των κινημάτων ή εξεγέρσεων όπου γης. Επρόκειτο για μια θεωρητική αλληλεγγύη που εξαντλούνταν σε υπογραφές συμπαράστασης και πολιτικές συγκεντρώσεις και ομιλίες. Ήταν η αριστερή κουλτούρα απέναντι στον συντηρητισμό, μέχρι που τον ενσωμάτωσε και η ίδια. Γιατί τι άλλο είναι ο συντηρητισμός αν όχι η άτολμη στράτευση για την καταπολέμηση των συνεπειών μιας κρίσης και όχι για την διαχείρισή της; Με άλλα λόγια πρόκειται και πάλι για την φιλανθρωπία απέναντι στην πολιτική και η Αριστερά διάλεξε -όπως φαίνεται- οριστικά την φιλανθρωπία.

Πάνω από 50.000 πρόσφυγες συνωστίζονται στα σύνορά μας με τα Σκόπια στην Ειδομένη, επιμένοντας να εισέλθουν στον ευρωπαϊκό παράδεισο, ο οποίος όμως είναι πλέον οριστικά απρόθυμος να τους δεχτεί. Ποια είναι άραγε η λύση; Να παραλείψεις να τους διασώσεις στο Αιγαίο; Ασφαλώς και κατηγορηματικά όχι. Να διακινδυνεύσεις την υγεία και την ασφάλεια του γηγενούς πληθυσμού; Επίσης όχι. Θα μπορούσε όμως να αποτελεί όρο παραμονής στην Ελλάδα η διαμονή των προσφύγων στα κέντρα που έχουν δημιουργηθεί. Αλλά αυτό αποτελεί μια πολιτική απόφαση αδιανόητη για την άτολμη αριστερή μας κυβέρνηση, η οποία στέκεται αβέβαιη μπροστά στην ερμηνεία της ιστορίας.

Γιατί ζούμε αναμφίβολα μια δραματική στιγμή της παγκόσμιας ιστορίας. Και είναι οπωσδήποτε πολύ νωρίς για την αποτίμηση των συνεπειών και των αιτίων αυτής της ασύλληπτης μετακίνησης πληθυσμών. Άκουσα πρόσφατα σε κάποιον τηλεοπτικό σταθμό να διατυπώνεται η άποψη ότι η μετακίνηση αυτή θα λύσει το δημογραφικό πρόβλημα της γερασμένης Ευρώπης και εντυπωσιάστηκα από την απλοϊκότητα της θέσης. Επειδή, δηλαδή, οι πρόσφυγες αποκτούν πολλά παιδιά και πολλοί νέοι εργαζόμενοι θα αντισταθμίσουν με τις εισφορές τους το οικονομικό κόστος των κοινωνικών και ασφαλιστικών παροχών, λύσαμε και το πρόβλημα. Οι Ευρωπαίοι όμως αποκτούν λίγα παιδιά επειδή επιλέγουν να απολαύσουν το «ευρωπαϊκό κεκτημένο», αυτό δηλαδή που σπεύδουν τελικά να απολαύσουν και οι πρόσφυγες.

Πώς θα λυθεί λοιπόν το πρόβλημα; Διότι οι πρόσφυγες, είτε θα αποτελέσουν ένα τεράστιο γκέτο στην Ευρώπη, όπου θα εξακολουθούν να ζουν με τους κανόνες της κοινωνίας προέλευσής τους, και θα καταναλώνουν οι ίδιοι την ωφέλεια που θα παράγουν με την μορφή των χορηγούμενων σε αυτούς επιδομάτων, παροχών, εκπαίδευσης, υγείας κ.λ.π., είτε θα ενσωματωθούν στις κοινωνίες υποδοχής τους και σύντομα θα αποκτούν και αυτοί λιγότερα παιδιά.

Τέτοιου είδους θέσεις απηχούν στην πραγματικότητα την διαρκή καταστρατήγηση της ιστορίας, αφού την χρησιμοποιούν για αυθαίρετη συναγωγή συμπερασμάτων. Είναι αυτό που λέει ο Πιραντέλλο, αντιγράφοντας τον Ρωμαίο ρήτορα του 1ου μ.Χ. αιώνα Κουϊντιλιανό : «η ιστορία μπορεί να διηγείται όχι όμως και να αποδεικνύει». Είναι γνωστές οι θέσεις του Γίββωνα και της ογκώδους Ρωμαϊκής του Ιστορίας, ή αυτές του Ένγκελς στην Καταγωγή της οικογένειας. Κάθε ιστορική κάθοδος πληθυσμών (οι βάρβαροι στη Ρώμη, οι Δωριείς στον ελλαδικό χώρο κ.λ.π.) ερμηνεύεται ως ζωτικής σημασίας ενίσχυση των γηγενών πληθυσμών.

Απόδειξη όμως σημαίνει ότι μπορεί με κάποιο τρόπο να διαπιστωθεί ποια θα ήταν η κατάσταση των γηγενών πληθυσμών χωρίς την ανάμειξή τους με τους εισβολείς. Ή ακόμη αν ήταν άμεση η ανάμειξή τους ή αν εξακολουθούσαν και για πόσο να αποτελούν χωριστές κοινότητες.

Η ιστορία δεν μπορεί να αποδείξει τίποτα. Είναι αφήγηση γι’ αυτό που συμβαίνει και οφείλει να διατηρηθεί ως αφήγηση. Αυτή τη στιγμή συμβαίνει μια μεγάλης έκτασης μετακίνηση πληθυσμών και δεν ενδιαφέρει καθόλου οποιαδήποτε ερμηνεία για την πιθανή εξέλιξη της Ευρώπης από την μόνιμη παραμονή των προσφύγων στο έδαφός της ή από την ενσωμάτωσή τους ή την γκετοποίησή τους κ.λ.π. Δεν ανήκει στο ιστορικό γεγονός ούτε η ηθική δικαιολόγησή του ούτε η αβέβαιη εικασία για την επίδραση του γεγονότος στο μέλλον.

Στο ιστορικό γεγονός μπορεί να ενταχθεί μόνον η ερμηνεία των αιτίων του, τα οποία είναι άλλωστε λίγο ως πολύ γνωστά. Είναι η καταστροφή των χωρών προέλευσης των προσφύγων από εμφύλιους πολέμους, τους οποίους είτε προκάλεσαν είτε ενίσχυσαν οι χώρες του πυρήνα της Ε.Ε., η Ρωσία και οι Η.Π.Α., η εξάπλωση του ισλαμικού κράτους, οι σύγχρονοι δουλέμποροι-διακινητές και τα κέρδη τους, η δυτική πολιτική που δεν μπορεί πια να αντιμετωπίσει το τέρας που δημιούργησε.

Στο ιστορικό γεγονός εντάσσεται επίσης και η άμεση πρόβλεψη για τον κίνδυνο στην κοινωνική συνοχή και το αίσθημα της ασφάλειας, που οφείλει να αντιμετωπίζεται με κανόνες. Στον ελληνικό πολιτισμό ο ξένος είναι ιερό πρόσωπο που δικαιούται όχι μόνον να παίρνει βοήθεια, αλλά και να την αξιώνει. Όμως η επιλογή να συνωστίζονται χιλιάδες πρόσφυγες στα σύνορα της απρόθυμης Ευρώπης, σε ελληνικό όμως έδαφος, δεν μπορεί να αποτελεί αξίωση, την ίδια στιγμή που η χώρα μας δεν μπορεί ούτε καν να υποστηρίξει τους δικούς της πολίτες, τους νέους ανθρώπους που αναζητούν την τύχη τους στις ισχυρές χώρες της Ευρώπης.

Υπάρχει εδώ χώρος να μιλήσεις για πολιτική; Χώρος για να ασκήσεις πολιτική;