Brexit, Bremain, 18η Brumaire και μάλιστα με μουσική επένδυση

Σε μια από τις γνωστότερες όπερες του Χαίντελ, τον Ξέρξη, οι φιλόμουσοι απομονώνουν το περίφημο largo, μια θαυμάσια άρια, την Ombra mai fu. Η άρια αποτελεί την εισαγωγική σκηνή της όπερας και παρότι σχεδιασμένη για τενόρο καστράτο, ερμηνεύεται συνήθως από κόντρα τενόρο ή μέτζο σοπράνο. Ο Ξέρξης υμνεί τη σκιά ενός δέντρου στην εκστρατεία του κατά της Ελλάδας το 480 π.Χ.. «Τέτοια σκιά δεν ξανάγινε ποτέ…», για έναν πλάτανο που περιγράφεται ήδη στις Ιστορίες του Ηροδότου (VII, 31).

Στο ιστορικό έργο του Καρλ Μαρξ «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη», διατυπώθηκε η περίφημη πια φράση «η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα», που στην ουσία αποτελούσε μια προτροπή του Μαρξ για συμπλήρωση της παρατήρησης που είχε ήδη καταγραφεί από τον Χέγκελ, ότι δηλαδή κάποια στιγμή θα ξαναβρούμε κάθε ιστορικό γεγονός να επαναλαμβάνεται. Σ’ αυτήν την παρατήρηση ο Μαρξ συμπλήρωσε ότι αυτό που ξέχασε να πει ο Χέγκελ ήταν ότι την πρώτη φορά το ιστορικό γεγονός έχει το στοιχείο της τραγωδίας ενώ στην επανάληψή του το στοιχείο της φάρσας.

Το βιβλίο γράφτηκε το 1852, με αφορμή το πραξικόπημα του Λουδοβίκου Βοναπάρτη την 2/12/1851 που κατέλυσε την Δεύτερη Γαλλική Δημοκρατία μετά την Επανάσταση του 1848, και αντέγραψε στην ουσία το πραξικόπημα του προγόνου του Ναπολέοντα Βοναπάρτη την 18η Μπρυμαίρ 1799, που ανέτρεψε το Διευθυντήριο για να εγκαθιδρύσει την Υπατεία και στη συνέχεια την Πρώτη Αυτοκρατορία το 1804.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν πάντοτε οι ιστορικές αναλογίες, που σύμφωνα με την φράση του Μαρξ πρέπει να εκληφθούν σήμερα ως η απόλυτη ιστορική φάρσα, υπό την έννοια ότι η 18η Μπρυμαίρ αποτελεί διαχρονικά την συμβολική φράση-κλειδί κάθε αιφνίδιου «πραξικοπήματος».

Ανάμεσα στο Brexit και το Bremain, η 18η Brumaire θα εξακολουθήσει για καιρό να είναι μετέωρη ως ιστορική αναλογία, και όχι μόνον λόγω της εύκολης γλωσσικής της παρήχησης. Ιδωμένη από τη σκοπιά της κατάλυσης της σύγχρονης γερμανοκεντρικής ευρωπαϊκής αυτοκρατορίας, η βρετανική έξοδος αποτελεί αναμφίβολα μια σύγχρονη 18η Μπρυμαίρ, με την Βρετανία στη θέση του Ναπολέοντα Βοναπάρτη να απειλεί με διάλυση το σύγχρονο ευρωπαϊκό διευθυντήριο. Ιδωμένη από τη σκοπιά της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, αντίστοιχες με αυτές της δεύτερης 18ης Μπρυμαίρ στη Γαλλία, με τη φτώχεια και την ανεργία να μαστίζουν την άλλοτε κραταιή βρετανική αυτοκρατορία, η βρετανική έξοδος μοιάζει σαν ένα τέχνασμα εξόδου από την κρίση που θα την οδηγήσει ίσως στην παλαιά της αίγλη. Άλλωστε οι Βρετανοί φημίζονταν πάντοτε για το χιούμορ τους. Εάν αντίθετα το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου 2016 ήταν η παραμονή της Βρετανίας στην Ε.Ε., η ιστορική φάρσα θα περιοριζόταν στη διατήρηση της ευρωπαϊκής αυτοκρατορίας με κάθε τίμημα.

Ας μην ξεχνάμε ότι απέναντι στο ευρωπαϊκό δίλημμα, η χώρα μας αντέταξε το ίδιο ΟΧΙ στην Ευρώπη στις 5/7/2015, αν και όχι με τόσο ευδιάκριτο περιεχόμενο. Σαν το λαγό που μόνον τρέχει και αποφεύγει απ’ τη φύση του κάθε αναμέτρηση, εμείς οι Έλληνες απειλήσαμε τον ευρωπαϊκό λέοντα με ένα ΟΧΙ σε ποσοστό 65%, που αμέσως ερμηνεύτηκε ως ΝΑΙ, για να φτάσουμε σήμερα να διαπραγματευόμαστε με τον λέοντα καθισμένοι στην πιο περίοπτη θέση, ανάμεσα στα δόντια του!

Και ακριβώς όπως ο Ξέρξης υμνούσε ως ανυπέρβλητη τη σκιά ενός μοναδικού δέντρου, υμνούμε ως επιτυχία της λείας κάθε στιγμή που τα δόντια του λέοντα ξεκουράζονται. Μόνο που η δική μας άρια τραγουδιέται, όπως την είχε σχεδιάσει αρχικά ο συνθέτης της, από καστράτο. Και που ως γνωστόν ήταν ευνούχος.

Advertisements

Η αργία και το πνεύμα της

«Συνεχίζουμε να υπερασπιζόμαστε την αργία του Αγίου Πνεύματος…». Είδα πρόσφατα τη φράση να δεσπόζει σε μια αφίσα του σωματείου των υπαλλήλων βιβλίου-χάρτου και το σχόλιό μου δεν αφορά το αίτημα -με το οποίο ασφαλώς και συμφωνώ- αλλά την διατύπωση, από την οποία μπορούν να συναχθούν κάποιες ενδιαφέρουσες αναλογίες. Πρόκειται για την υπεράσπιση της αργίας και όχι του Αγίου Πνεύματος. Μπορείς όμως να υπερασπιστείς το δικαίωμα όταν η πηγή του βρίσκεται στην σφαίρα της άρνησής σου;

Η αναφορά στις θρησκευτικές και τις πολιτικές γιορτές οφείλεται πια αποκλειστικά και μόνον στη σύνδεσή τους με ημέρες αργίας. Η αργία είναι το ζητούμενο σε κάθε προκαθορισμένο κύκλο υποχρεωτικότητας. Η σχολική χρονιά αρχίζει τον Σεπτέμβριο και ο μαθητής έχει κιόλας στο μυαλό του την 28η Οκτωβρίου, τα Χριστούγεννα, το Πάσχα κ.ο.κ. Ο εργαζόμενος προσθέτει και αφαιρεί τις ημέρες αργίας στο νοερό προσωπικό του ημερολόγιο και σε κάθε μια από αυτές αναγνωρίζει την έλευση -αν όχι του αγίου- τουλάχιστον όμως ενός αγαθοποιού πνεύματος ανάπαυσης.

Όμως η αντίφαση ανάμεσα στο δικαίωμα και στην πηγή της προέλευσής του, ιδωμένης ως μια πραγματικότητα που ουσιαστικά αρνείσαι, εξακολουθεί να ισχύει. Υπερασπίζεσαι μια δέσμη δικαιωμάτων γνωστή ως «ευρωπαϊκό κεκτημένο», αλλά η ίδια η Ευρώπη, ως πολιτική ένωση, δεν απολαμβάνει πλέον την έγκρισή σου. Η υπεράσπιση της αργίας αλλά όχι και του εορτάζοντος πνεύματος είναι μόνον ένα παράδειγμα αυτής της λογικής αποσύνδεσης.

Πόσο πρέπει να απομακρυνθείς από την πηγή για να φτάσεις χωρίς εκπτώσεις στον πυρήνα του δικαιώματος; Η αργία του Αγίου Πνεύματος έχει συνδεθεί με την αργία του πνεύματος, δηλαδή με την αργία των πνευματικά εργαζομένων, όπως οι επιστήμονες ή οι δημόσιοι υπάλληλοι. Αλλά το πνεύμα συμμετέχει σε όλες τις επαγγελματικές δραστηριότητες, γι’ αυτό άλλωστε και η κατ’ εξοχήν πνευματική αργία -η Κυριακή- αφορά όλους τους εργαζομένους ως η ημέρα της ανάπαυσης του Δημιουργού και αντίστοιχα της λατρείας του από τους πιστούς.

Όταν διεκδικείς ένα δικαίωμα πρέπει να είσαι αποφασισμένος να το αποσυνδέσεις από την αιτία του και διεκδικώντας το για τον εαυτό σου, να το διεκδικήσεις ουσιαστικά και για όλους τους υπόλοιπους. Γι’ αυτό μου φαίνεται και λογική και δυνατή η πολιτική αποσύνδεση από την Ευρώπη και παράλληλα η επίμονη αναζήτηση ενός άλλου πεπρωμένου, όπου το «δικαίωμα» θα αυτονομηθεί από τις διάφορες πηγές αναγνώρισής του, ως μια πραγματική αξίωση της ανθρώπινης φύσης. Δικαίωμα στην αργία, στην εργασία, στη στέγη, στη μόρφωση, στην υγεία, για όλους και παντού. Όχι γιατί το επιβάλλει η θρησκεία ή μια πολιτική επιλογή, αλλά γιατί δεν μπορεί να γίνει αλλιώς.

Γι’ αυτό δεν υπερασπίζομαι την αργία του Αγίου Πνεύματος, αλλά το Πνεύμα της Αργίας, το ισότιμα ιερό για όλους.